HAC VE UMRE TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ

Hac ve umre ibadetleri sırasında kullanılan kavramları bilmek, yolculuk öncesindeki hazırlıkları ve kutsal topraklarda yerine getirilen uygulamaları daha kolay anlamaya yardımcı olur. Hac ibadeti; belirli zamanlarda, belirli mekânlarda ve belirli usullere göre gerçekleştirilen menasikten oluşur. Bu nedenle ihram, tavaf, şavt, sa'y, mikat ve telbiye gibi terimler hac ve umre rehberliğinin temel kavramları arasında yer alır.

Bu sözlük, hac ve umreyle ilgili metinlerde sık karşılaşılan terimleri tek sayfada açıklamak amacıyla hazırlanmıştır. Aşağıdaki başlıklarda her kavramın kısa açıklamasını bulabilir; hac veya umre programına hazırlanırken bilmediğiniz ifadeleri hızlı biçimde kontrol edebilirsiniz. Terimler ibadetin aşamalarını, Mekke ve çevresindeki önemli yerleri, ihramla ilgili uygulamaları ve hac sırasında yerine getirilen menasiki anlamayı kolaylaştıracak şekilde sıralanmıştır.

HAC VE UMREDE TEMEL KAVRAMLARI BİLMEK NEDEN ÖNEMLİDİR?

Hac yolculuğu yalnızca bir seyahat değil, kendine özgü kavramları ve uygulamaları bulunan bir ibadettir. Örneğin tavafın her dönüşüne şavt denmesi, sa'y ibadetinin Safa ile Merve arasında yapılması veya mikat sınırının ihrama giriş açısından önem taşıması gibi bilgiler, hac programının aşamalarını takip etmeyi kolaylaştırır. Yolculuk öncesinde bu kavramlara aşina olmak, rehberlerin yaptığı açıklamaların daha rahat anlaşılmasına da katkı sağlar.

Hac ve umre terimleri birbirleriyle bağlantılıdır. İhram yalnızca giyilen kıyafeti değil, niyetle başlayan özel bir ibadet hâlini de ifade eder; tavaf, şavt ve istilam gibi kavramlar ise Kâbe çevresindeki uygulamalarla ilişkilidir. Sa'y, hervele, Safa ve Merve gibi ifadeler de aynı ibadetin farklı unsurlarını anlatır. Bu nedenle sözlüğü yalnızca tek tek tanımlar olarak değil, hac ve umre ibadetinin bütününü anlamaya yardımcı bir başvuru kaynağı olarak kullanabilirsiniz.

İslam’ın şartlarından olup, Kabe’yi ve civarındaki ibadet için işaret olunan özel yerleri, belirtilen vakit içinde usulüne uygun olarak ziyaret edip, yapılması gereken diğer menasiki yerine getirerek yapılan farz ibadettir.

Mikatta ihramlanıp niyetlenerek Kabe’yi ziyaret ve tavaf edip, Safa ve Merve arasında sa’y yaptıktan sonra saç kestirip İhram’ın sona ermesiyle tamamlanan bir ibadettir.

Hac ve Umre’nin edasıyla ilgili farz ,vacip ve sünnet olan amellerin tamamına menasik denir.

Hac veya umre yapmak isteyen kişilere sair zamanda helal olan bir kısım fiil ve davranışların niyetle başlayarak, ibadet bitinceye kadar yasak kılınmasıdır.

Erkeklerin ihram elbisesi İzar ve Rida adı verilen, beyaz renkli olması daha uygun görülen, modeli ve dikişi olmayan, bir parçası bele bağlanarak diğeri de omuzdan sarkıtılarak vücudu örten iki parça kumaştır.

“La ilahe illallah…”lafzıyla başlayan Allah’a olan tevhid inancının ifade edilişidir.

“Allahüekber…”lafzıyla başlayan ve Allah’ın en büyük olduğunu ifade eden zikirdir.

Hacer-i Esved köşesi hizasından niyetle başlayarak, Kabe’nin etrafında yedi defa dönmektir. Bu dönüşe yürüyerek güç yetiremeyenler, diğer imkanları kullanarak da yapabilirler.

Tavafdaki her bir dönüşe Şavt denir.

Kadınların ihram elbisesi, yüz ve eller dışında vücudun tamamını örten tesettüre uygun elbiselerdir.

Erkeklerin tavaf esnasında sağ omuzlarını koluyla birlikte açık bulundurmalarıdır.

Tavaf’a başlarken ve Tavaf esnasında her bir şavt’ta Hacer-i Esved’i selamlamaya verilen isimdir.

Farz, vacip, sünnet ve nafile olan her Tavaf’tan sonra kılınan iki rekat vacip namazdır.Okunan sureler ve kılınış yönüyle ihram namazı gibidir.

Umre tavafını ve Sa’y’ını yapıp ihramdan çıktıktan sonra Mekke’de geçirilen zaman içinde ihramsız yapılan, tavaf namazı kılınarak tamamlanan bir ibadettir.

Safa’dan başlayıp Merve’ de bitmek üzere dört gidiş ve üç gelişten ibaret olan bir yürüyüştür. Bu yürüyüşe gücü yetmeyenler tekerlekli sandalye ile de yapabilir.

Hill bölgesini dünyanın diğer bölgelerinden ayıran sınıra verilen isimdir. Harem ve Hill bölgeleri dışında yaşayan dünya müslümanları Hac ve Umre yapmak niyetiyle Mekkeye gelirken bu sınırlarda ihrama girerler.

Erkeklerin say yaparken yeşil direkler arasında kısa adımlarla koşmaya yakın hızda yürümelerine verilen isimdir.

Umre’nin bitiminde erkeklerin ihramdan çıkmak için saçlarının tamamını kestirmelerine “Halk” bir miktar kestirmelerine ise “Taksir” denir. Hanımların ise saçlarının herhangi bir yerinin ucundan az miktarda kestirmeleri ihramdan çıkmaları için yeterlidir.

Mekke ve etrafına yayılan, Allah (cc) tarafından Harem bölge olarak tanımlanan, sınırları Hz. Muhammed ( S.A.V.) tarafından işaret olunan, bitki ve canlıları koruma altına alınan geniş alandır.

Yeryüzünde ibadet maksadıyla inşa edilen ilk bina olup, bulunduğu alan Allah ( cc) katında dünyanın en kıymetli yeridir.

Kabe’nin doğu köşesine tavafa başlama işareti olarak konmuş olan ve Hz.Muhammed (S.A.V) tarafından cennetten gönderildiği haber verilen koyu renkli taştır.

Kabe’nin kapısına verilen isimdir. Hacer-i Esved köşesi ile kapının olduğu yer arasına da Mültezem denmektedir.

Kabe’nin güney köşesi olup tavaf esnasında Hacer-i Esved’e gelmeden önce istilam edilen yerdir.

Saf ipekten dokunan ve üzerinde ayetler yazılı olan siyah renkli Kabe örtüsüdür.

İSMAİL Kabe’nin kuzey duvarı önünde bulunan yarım daire şeklindeki duvara “Hatim” denir. Bu duvarla Kabe arasındaki boşluğa ise “Hicri İsmail” denir. Burası Kabe’nin iç kısmı ile aynı hükümde olup içinde sadece nafile namazlar kılınabilir.

İBRAHİM Hz İbrahim (A.S)’nin Kabe’yi inşa ederken iskele olarak kullandığı ve ayak izlerinin bulunduğu taşın olduğu yer ve çevresidir.

Allah (cc)’ın, Hz. Hacer ve oğlu Hz.İsmail’e ihsan ettiği ve kaynağı Kabe’nin yanında bulunan suyun adıdır.